Φίλες και φίλοι δημοσιογράφοι, συναδέλφισσες και συνάδελφοι,
Αποφασίσαμε, τα δύο σωματεία, να κάνουμε αυτή την κοινή συνέντευξη Τύπου για να δημοσιοποιήσουμε τον εμπαιγμό του Υπουργείου Πολιτισμού απέναντι στους ανθρώπους του θεάτρου και του χορού. Θέλουμε επίσης να δηλώσουμε ότι θα κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να διεκδικήσουμε δημόσια χρηματοδότηση που να αντιστοιχεί στις πραγματικές ανάγκες της δουλειάς μας. Το Υπουργείο λέει ότι στηρίζει την ανεξάρτητη καλλιτεχνική δημιουργία. Θα σας δείξουμε με τα δικά του στοιχεία πόσο προκλητικός είναι αυτός ο ισχυρισμός.
Στις 17 Αυγούστου ανακοινώθηκαν επιχορηγήσεις 2,36 εκατ. ευρώ για θέατρο και χορό. Πέρσι το θέατρο είχε πάρει 2.000.000 και ο χορός 800.000, σε δύο χωριστές ανακοινώσεις. Φέτος τα ποσά βγήκαν μαζί, σε ένα νούμερο που ακούγεται μεγάλο: 1.675.000 για το θέατρο, 685.000 για τον χορό. Μέσα σε έναν χρόνο κόπηκαν 440.000 ευρώ, 325.000 από το θέατρο και 115.000 από τον χορό. Μείωση σχεδόν 16%.
Η μέση επιχορήγηση ανά εγκεκριμένο αίτημα στο θέατρο ήταν περίπου 22.000 ευρώ το 2023, 21.100 το 2024, 17.700 το 2025 και φέτος 16.260. Σε τρία χρόνια μειώθηκε κατά πάνω από ένα τέταρτο. Στον χορό έπεσε από 18.200 πέρσι σε 14.600 φέτος, σχεδόν 20% σε μία χρονιά.
Την ίδια ώρα η ακρίβεια καλπάζει. Από το 2021 τα τρόφιμα ακρίβυναν 39%, η στέγαση 31%, το ηλεκτρικό ρεύμα 43%. Με αυτούς τους δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ το ίδιο το κράτος αναπροσαρμόζει τις δημόσιες συμβάσεις των προμηθευτών του. Για τις επιχορηγήσεις θεάτρου και χορού, αντί για αναπροσαρμογή, περικοπή. Και ο πληθωρισμός ξαναπαίρνει την ανηφόρα: τον Αύγουστο έφτασε το 3,8%, με τη στέγαση να ακριβαίνει κατά 9,7% μέσα σε έναν χρόνο.
Για μια παραγωγή αυτό σημαίνει ακριβότερα ενοίκια θεάτρων και χώρων πρόβας, ακριβότερη ενέργεια, ακριβότερα υλικά για σκηνικά και κοστούμια, και σε όλα αυτά προστίθεται το ΦΠΑ. Κατά τους συντηρητικούς υπολογισμούς του Σωματείου, το κόστος μιας παραγωγής αυξήθηκε γύρω στο 30% από το 2021. Εκείνη τη χρονιά η μέση επιχορήγηση ήταν περίπου 24.000 ευρώ. Σε πραγματικούς όρους, μια ομάδα έχει σήμερα περίπου τα μισά απ’ όσα είχε πριν από πέντε χρόνια.
Για πρώτη φορά δόθηκαν και ψίχουλα. Στο θέατρο δόθηκαν τέσσερις επιχορηγήσεις των 5.000 ευρώ. Στον χορό δόθηκαν τέσσερις των 5.000, μία των 4.000 και μία των 3.000. Η πρόσκληση του ίδιου του Υπουργείου για τις θεατρικές παραγωγές προβλέπει κατηγορίες 10.000, 15.000, 25.000 και 35.000 ευρώ, και τα 10.000 μόνο για νεοσύστατες ομάδες. Ποσό 5.000 ευρώ δεν υπάρχει στην πρόσκληση, υπάρχει όμως στα αποτελέσματα. Τα 35.000 υπάρχουν στην πρόσκληση, αλλά δεν τα πήρε καμία ομάδα. Αντίθετα, 75 από τα 103 αιτήματα πήραν ακριβώς 15.000.
Η πρόσκληση απαιτεί τουλάχιστον δεκαπέντε παραστάσεις, με όλους τους ηθοποιούς επαγγελματίες. Με 5.000 ευρώ, αυτό κάνει 333 ευρώ τη βραδιά για όλο τον θίασο, για το θέατρο, για όλα. Σκεφτείτε ότι κάποιες από αυτές τις προτάσεις περιλαμβάνουν και περιοδεία, κάτι που ανεβάζει το κόστος. Στο θέατρο μια περιοδεία πήρε 5.000 ευρώ, και στον χορό τα 3.000 ευρώ δόθηκαν επίσης σε περιοδεία. Ποια παράσταση θα άντεχε με ενίσχυση 5.000 ευρώ, με θίασο, σκηνικά, εξοπλισμό, πρόβες και περιοδεία εκτός Αθηνών; Ο υφυπουργός κ. Φωτήλας δήλωσε στην ανακοίνωση: «Δεν πρόκειται για μια συμβολική χειρονομία». Για την ομάδα που πήρε 3.000 ευρώ, αυτό ακριβώς είναι.
Η ίδια πρόσκληση βαθμολογεί τις ομάδες για ρεαλιστικό προϋπολογισμό, ρεαλιστικό χρονικό προγραμματισμό και «δίκαιη και σύννομη αμοιβή» των συνεργατών τους. Τις βαθμολογεί ακόμη και για το αν έχουν βρει άλλες πηγές χρηματοδότησης, μεταξύ αυτών και ιδιωτικές. Δηλαδή τις κρίνει για το πόσο καλά θα καλύψουν από κάθε είδους χορηγούς όσα το κράτος αρνείται να δώσει. Με λίγα λόγια, το Υπουργείο βαθαίνει την εμπορευματοποίηση: αποσύρεται από τη στήριξη των παραστατικών τεχνών και αφήνει ένα κενό που θα το καλύψουν οι δυνάμεις της αγοράς. Μια χυδαία και αγοραία αντιμετώπιση της τέχνης.
Στον εαυτό του, το Υπουργείο δεν εφαρμόζει κανέναν ρεαλισμό. Οι αιτήσεις έκλεισαν στις 2 Φεβρουαρίου και τα αποτελέσματα βγήκαν στις 17 Αυγούστου, 196 μέρες μετά. Βγήκαν πιο αργά από τις τρεις προηγούμενες χρονιές και τελευταία απ’ όλους τους τομείς του προγράμματος. Επί έξι μήνες η ομάδα κρατά αναμονή θίασο και συνεργάτες χωρίς να ξέρει αν και πόσα θα πάρει. Μετά πρέπει να υλοποιήσει την πρότασή της, ή τουλάχιστον να την ξεκινήσει, μέσα στη χρονιά. Οι περισσότεροι θίασοι καταλήγουν να στριμώχνονται στη μικρή σεζόν μετά το Πάσχα για να βγάλουν τις δεκαπέντε παραστάσεις.
Γνωρίζουμε ήδη ομάδες που, μπροστά στο ποσό που δεν φτάνει ούτε για τα βασικά, σκέφτονται σοβαρά να αρνηθούν την επιχορήγηση. Έτσι δεν θα ανεβάσουν μια δουλειά που ετοίμαζαν επί μήνες. Και εδώ υπάρχει ένα ζήτημα: η πρόσκληση αποκλείει παραγωγές που έχουν ήδη παρουσιαστεί στο κοινό, όπως και προτάσεις που δεν επιχορηγήθηκαν σε προηγούμενες προσκλήσεις. Όποια ομάδα επιστρέψει τα χρήματα δεν έχει καμία εγγύηση ότι η άρνηση δεν θα μετρήσει εις βάρος της.
Τη διαφορά την πληρώνουν οι εργαζόμενοι και οι δημιουργοί. Πάρτε μια συνηθισμένη παραγωγή: πέντε ηθοποιοί, είκοσι παραστάσεις, τρεισήμισι μήνες δουλειάς μαζί με τις πρόβες. Με σφιχτή διαχείριση κοστίζει γύρω στις 40.000 ευρώ. Με τα 15.000 που πήραν οι περισσότεροι και πενήντα εισιτήρια τη βραδιά, που είναι καλό σενάριο, φτάνει τις 30.000. Τα 10.000 που λείπουν θα βγουν από το ίδιο το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα: φτωχότερα σκηνικά και κοστούμια, λιγότερη μουσική, λιγότερος χρόνος προβών. Κυρίως όμως θα βγουν από τις αμοιβές: κομμένοι ρόλοι και συνεργάτες, πρόβες απλήρωτες ή με την ώρα, «ποσοστά», ανασφάλιστη δουλειά, συμφωνίες που δεν τηρούνται. Το Υπουργείο το ξέρει. Στις προηγούμενες ανακοινώσεις του έγραφε ότι οι επιχορηγήσεις είναι μερική στήριξη, με προτεραιότητα στη διασφάλιση των συμμετεχόντων καλλιτεχνών. Φέτος η τελευταία φράση εξαφανίστηκε.
Το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών δεν δέχεται η αμοιβή του ηθοποιού να είναι το μέγεθος που «προσαρμόζεται» για να κλείσει κάθε ανεπαρκής προϋπολογισμός. Κι αν αυτή η στάση φέρει αδιέξοδο, ας φανεί εκεί που ανήκει, στην πολιτική του Υπουργείου, αντί να κρύβεται πίσω από την αυτοθυσία μας. Γι’ αυτό η μάχη για τις επιχορηγήσεις είναι δεμένη με τη μάχη μας για Συλλογική Σύμβαση Εργασίας στο ελεύθερο θέατρο. Το Υπουργείο ζητά «σύννομη» αμοιβή. Χωρίς Συλλογική Σύμβαση, «σύννομο» σημαίνει σήμερα μόνο τον κατώτατο μισθό.
Δεν υπερασπιζόμαστε όμως μόνο ένα κονδύλι. Οι ομάδες στο θέατρο και στον χορό είναι ο χώρος όπου η τέχνη μας αναπνέει και αναπτύσσεται πιο ελεύθερα. Εκεί δεν μεσολαβεί ο μεγάλος παραγωγός και η κερδοφορία δεν είναι ο μοναδικός στόχος. Εκεί δοκιμάζονται νέες μορφές και νέο περιεχόμενο, εκεί μπορεί να ανέβει και το νέο ελληνικό έργο. Εκεί κάνουν τα πρώτα τους βήματα οι δημιουργοί που αύριο θα στελεχώσουν και τις μεγάλες σκηνές. Ο ρόλος των ομάδων είναι κρίσιμος για την εξέλιξη της τέχνης, για την πολυμορφία και τη διεύρυνσή της, για την ανανέωση του μέσου και για την πολυπρισματική απεικόνιση της εποχής μας. Από τις ομάδες στο θέατρο και στον χορό θα προκύψει το καινούριο, το ανατρεπτικό, το μοναδικό.
Όταν το κράτος στραγγίζει αυτόν τον χώρο, το τι θα δει το κοινό το αποφασίζουν όσοι έχουν τα χρήματα: οι εμπορικές σκηνές που κυνηγούν το sold out και τα μεγάλα ιδιωτικά ιδρύματα. Όσοι δεν χωρούν εκεί αντιμετωπίζονται σαν χομπίστες. Εμείς λέμε καθαρά ότι η καλλιτεχνική δημιουργία είναι δουλειά, και ότι χρειάζεται δημόσιους πόρους και εργασιακά δικαιώματα.
Μας λένε ότι δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος. Στο οκτάμηνο Ιανουαρίου–Αυγούστου ο κρατικός προϋπολογισμός έκλεισε με πρωτογενές πλεόνασμα 6,5 δισ. ευρώ. Μόνο τα τακτικά φορολογικά έσοδα ξεπέρασαν τον στόχο κατά 1,35 δισ., κυρίως από τον ΦΠΑ και τους φόρους εισοδήματος που πληρώνει ο λαός.
Στις 31 Αυγούστου, δύο εβδομάδες μετά τις επιχορηγήσεις μας, η κυβέρνηση υπέγραψε στο Τελ Αβίβ με το κράτος-δολοφόνο του Ισραήλ τη συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ύψους 3.035.000.000 ευρώ. Με αυτά τα χρήματα θα χρηματοδοτούνταν το θέατρο και ο χορός, με τα φετινά ποσά, για 1.286 χρόνια. Μόνο για εξοπλισμούς, ο φετινός προϋπολογισμός του Υπουργείου Άμυνας προβλέπει πάνω από 3,2 δις. Όλο το πρόγραμμα θεάτρου και χορού μιας χρονιάς ισοδυναμεί με έξι ώρες εξοπλιστικών πληρωμών, και η περικοπή των 440.000 με κάτι παραπάνω από μία ώρα. Αυτά τα δισεκατομμύρια δεν προστατεύουν τον λαό. Εμπλέκουν τη χώρα όλο και βαθύτερα στον πόλεμο.
Την ίδια ώρα, μέσω του ΕΚΚΟΜΕΔ, προβλέπονται περίπου 20 εκατ. ευρώ τον χρόνο για τα έξι ιδιωτικά κανάλια εθνικής εμβέλειας, έως 3,3 εκατ. για το καθένα. Στις επιδοτούμενες κατηγορίες μπαίνουν πλέον και ριάλιτι και τηλεπαιχνίδια. Ένα μόνο κανάλι μπορεί να πάρει περισσότερα απ’ όσα πήραν όλες μαζί οι 150 επιχορηγήσεις θεάτρου και χορού.
Οι πόροι υπάρχουν. Το ζήτημα είναι πού πηγαίνουν.
Γι’ αυτό, το Σ.Ε.Η. μαζί με το ΣΕΧΩΧΟ, απαιτούμε:
– Άμεση έκτακτη επιχορήγηση για το 2026.
– 2% του ετήσιου κρατικού προϋπολογισμού για τον Πολιτισμό, με συγκεκριμένη ποσόστωση για το θέατρο και τον χορό, που να ανταποκρίνεται πλήρως στις σύγχρονες ανάγκες της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
– Καμία επίπτωση και κανέναν αποκλεισμό από το ΥΠΠΟ σε μελλοντικές αιτήσεις για τις ομάδες που θα προσαρμόσουν το πρόγραμμά τους ή θα αρνηθούν τη φετινή ανεπαρκή χρηματοδότηση.
– Εξασφάλιση και παραχώρηση δημόσιων χώρων για πρόβες.
Θα επιμείνουμε επίσης τα αποτελέσματα να ανακοινώνονται τουλάχιστον την άνοιξη και όχι στα μέσα Αυγούστου, με δημοσιευμένο αναλυτικό σκεπτικό της επιτροπής.
Καλούμε όλους τους συναδέλφους και κάθε ομάδα που πήρε ψίχουλα ή δεν πήρε τίποτα να συσπειρωθούν στα σωματεία τους. Ηθοποιοί, χορευτές, σκηνοθέτες, χορογράφοι, μουσικοί, σκηνογράφοι, ενδυματολόγοι, τεχνικοί, δραματουργοί, : τη Δευτέρα 5 Οκτώβρη, στις 11 το πρωί, βρισκόμαστε όλοι έξω από το Υπουργείο Πολιτισμού, στην οδό Μπουμπουλίνας.
Ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια. Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν είναι χόμπι.
